Hollanda Kraliyet Ailesi’nin Sömürgecilik Geçmişine İlişkin Kapsamlı Araştırmanın Sonucu Açıklandı

Araştırma Kral Willem-Alexander’ın talebiyle başlatıldı

Kral Willem-Alexander’ın 2022 yılında verdiği talimatla başlatılan araştırma, Leiden Üniversitesi'nde yaklaşık 60 bilim insanının üç yıllık çalışmasıyla gerçekleştirildi.

Araştırmanın sonuçları cuma günü krala beş kitap halinde sunuldu. Çalışmada Orange-Nassau Hanedanı’nın 1600’lerden günümüze kadar Hollanda’nın sömürgecilik tarihi içerisindeki siyasi, ekonomik ve askeri rolü incelendi.

Köle ticaretinden büyük kazanç elde etmediler

Araştırmacılara göre Orange Hanedanı, Surinam ve Karayipler'deki transatlantik köle ticaretinden doğrudan önemli bir finansal kazanç elde etmedi. Hatta hanedan, Hollanda Batı Hindistan Şirketi'ndeki yatırımlarından yaklaşık 800 bin gulden zarar etti. Ancak araştırmanın ortaya koyduğu tablo bununla sınırlı değil.

Sömürge sömürüsünden 576 milyon euro

Araştırmaya göre Orange-Nassau Hanedanı, yüzyıllar boyunca Hollanda Doğu Hint Adaları, Surinam ve Antiller'deki sömürge sisteminden bugünkü değeriyle yaklaşık 576 milyon euro kazanç sağladı.

Bu gelirin önemli bir bölümü Hollanda Doğu Hindistan Şirketi'nin (VOC) faaliyetlerinden, afyon ticaretinden ve özellikle Java'daki zorunlu çalıştırma sisteminden elde edildi.

Araştırmacılar, bu kazançların hanedanın sömürge sistemindeki ekonomik çıkarlarını açıkça ortaya koyduğunu belirtiyor.

Günümüzdeki Kraliyet Ailesi bu paradan yararlanmıyor

Araştırmada dikkat çekilen bir diğer nokta ise bugünkü Orange Hanedanı üyelerinin bu tarihi sömürge kazançlarından doğrudan finansal çıkar sağlamadığı. Söz konusu servetin önemli bölümü Napolyon dönemindeki Fransız işgali sırasında kaybedildi. Daha sonraki dönemlerde yapılan başarısız yatırımlar ve 20. yüzyıldaki arazi alımları da bu servetin büyük bölümünün ortadan kalkmasına neden oldu.

“Dönemin koşulları mazeret değil”

Araştırmacılara göre hanedanın sömürgecilik ve kölelik sistemindeki sorumluluğu yalnızca ekonomik kazançlarla sınırlı değil. Araştırmanın başkanı Gert Oostindie, Orange-Nassau üyelerinin dönemin toplumunun bir parçası olduğunu ancak bunun onları sorumluluktan muaf tutmadığını belirtti.

Oostindie'ye göre hanedan üyeleri köleliğe ve sömürgeciliğe karşı farklı görüşlerin bulunduğunu biliyordu ve farklı bir tutum sergileme imkanına sahipti.

Araştırmacılar, hanedanın uzun yıllar boyunca sömürge sistemine aktif destek verdiği ve bu sistemin devamı için askeri gücün kullanılmasını da desteklediği sonucuna vardı.

Willem I köle ticaretini baskı altında kaldırdı

Araştırmaya göre Kral Willem I, transatlantik köle ticaretini 1814 yılında İngiltere'nin yoğun baskısı altında kaldırdı. Ancak Surinam ve Karayipler'deki kölelik sistemi devam etti.

Willem II ve Willem III dönemlerinde köleliğe yönelik zaman zaman eleştirel ifadeler kullanılsa da köleliğin daha erken kaldırılması için somut adımlar atılmadı.

Araştırmacılar, Willem II'nin özellikle köle sahiplerine ödenmesi beklenen tazminatların maliyetinden endişe duyduğunu belirtiyor.

“İyi Kral Willem III” anlatısına itiraz

Araştırmada Hollanda tarihindeki yaygın anlatılardan biri de sorgulanıyor. Köleliğin 1 Temmuz 1863'te kaldırılmasının, dönemin Kralı Willem III'ün kişisel bir girişimi ve “iyi kralın hediyesi” olduğu yönündeki anlatının tarihsel gerçeklerle örtüşmediği belirtiliyor.

Araştırmacılara göre Willem III, köleliğin kaldırılması için aktif bir mücadele yürütmedi ve ilgili yasayı anayasal sorumluluğu gereği imzaladı.

En büyük gelir Hollanda Doğu Hint Adaları'ndan geldi

Araştırmaya göre Orange Hanedanı'nın sömürgecilik dönemindeki kazancının yaklaşık 475 milyon euroluk bölümü 1813-1900 yılları arasında Hollanda Doğu Hint Adaları'ndan elde edildi. Bu dönemde Kral Willem I önemli bir rol oynadı.

Willem I tarafından kurulan Nederlandse Handelsmaatschappij (NHM), Java'da daha sonra büyük tartışmalara neden olan Cultuurstelsel sisteminin uygulanmasında rol oynadı.

Bu sistem kapsamında Java'daki çiftçiler, topraklarının yaklaşık beşte birinde kahve, şeker kamışı ve çay gibi ihraç ürünlerini yetiştirmek zorunda bırakıldı. Araştırmaya göre zorunlu üretim sistemi ağır ekonomik sömürüye, yoksulluğa ve kıtlıklara yol açtı.

Sömürgecilikte askeri güç de kullanıldı

Araştırmacılar, Orange-Nassau Hanedanı'nın sömürge sisteminin devamı için askeri gücün kullanılmasını da uzun süre desteklediğini belirtiyor.

Örneğin Stadhouder Maurits'in, Maluku'daki Banda Adaları'nda VOC tarafından gerçekleştirilen askeri operasyonları desteklediği aktarılıyor.

Surinam'da ise naip Anna van Hannover'in, kaçan köleleştirilmiş insanların oluşturduğu Maroon topluluklarına karşı sert askeri müdahale talimatları verdiği belirtiliyor.

KNIL operasyonlarına kraliyet desteği

20.yüzyılda da Hollanda Kraliyet Ailesi'nin sömürge ordusunun operasyonlarına destek verdiği araştırmada yer alıyor.

Naip Kraliçe Emma ve Kraliçe Wilhelmina, tahttan yaptıkları konuşmalarda Hollanda Kraliyet Doğu Hint Ordusu'nun (KNIL) Aceh ve Lombok'taki askeri operasyonlarını övdü.

Wilhelmina'nın, bu ordunun işlediği iddia edilen savaş suçlarının araştırılmasına karşı çıktığı ve bunun Hollanda'nın sömürge yönetiminin otoritesini zayıflatabileceği görüşünde olduğu belirtiliyor.

Endonezya'nın bağımsızlık savaşı sırasında da Wilhelmina'nın müzakerelere karşı çıktığı aktarılıyor.

Kraliyet Ailesi'nin sorumluluğu tartışması sürüyor

Araştırmacılara göre Hollanda'da sömürgecilik karşıtı görüşler uzun yıllardır bulunmasına rağmen Orange-Nassau Hanedanı bu görüşleri yeterince dikkate almadı.

Araştırma başkanı Oostindie, Hollanda'nın sömürge tarihinin ülkenin 1600'lerden günümüze kadar olan tarihiyle ayrılmaz biçimde bağlantılı olduğunu belirterek, bu geçmişin ekonomik çıkar, şiddet, ırkçılık ve bunların günümüze uzanan etkileriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Kral 2023'te kölelik geçmişi için özür dilemişti

Kral Willem-Alexander, 2023 yılında Hollanda'nın kölelik geçmişi ve atalarının bu dönemde yaşananlara karşı yeterince harekete geçmemesi nedeniyle resmen özür dilemişti.

Willem-Alexander, kölelik geçmişiyle ilgili olarak “açıkça yeterince harekete geçilmemiş olması” nedeniyle af dilemişti.

Başbakan Mark Rutte de 2022 yılında Hollanda devleti adına kölelik geçmişi nedeniyle özür dilemişti.

Kral ayrıca 2020 yılında Endonezya'ya yaptığı devlet ziyareti sırasında, Hollanda'nın 1945-1949 yılları arasındaki bağımsızlık savaşı döneminde uyguladığı şiddet nedeniyle özür dilemişti.