Yeni Maymun Türü Keşfedildi: Turuncu Dudaklı Siyah Maymun

İlk kez 2008’de görüntülendi

Yeni tür, araştırmacılar tarafından ilk kez 2008 yılında bölgede yürütülen saha çalışmaları sırasında fotoğraflanmıştı. Ancak o dönemde maymunun hangi türe ait olduğu kesin olarak belirlenememişti.

Yıllar içinde yapılan yeni gözlemler, fotoğraf analizleri ve genetik incelemeler sonucunda söz konusu hayvanın daha önce tanımlanmamış bir kolobus (franje maymunu) türü olduğu ortaya çıktı.

Keşif, hakemli bilimsel dergi PLOS One’da yayımlanan bir araştırmayla duyuruldu.

Yerel halkın verdiği isim: Likweli

Bilimsel adı Colobus congoensis olan tür, bölgede yaşayan Balanga topluluğunun kullandığı isimle “Likweli” olarak anılıyor.

Araştırmacılar, bu ismin yerel halk tarafından kendilerine aktarıldığını ve türün yaygın adı olarak benimsendiğini belirtiyor.

Yağmur ormanlarının gizli sakini

Likweli, Kongo Havzası’nın uzak ve ulaşılması güç yağmur ormanlarında yaşıyor. Araştırmacılar, 2018 ile 2022 yılları arasında türle ilgili yalnızca yüzü biraz aşkın gözlem kaydedebildi.

Gözlemlerin büyük bölümü Lomami Nehri çevresindeki sınırlı bir bölgede gerçekleştirildi.

Bölgedeki onlarca köyde yapılan araştırmalar, maymunun yerel halk tarafından da çok iyi bilinmediğini ortaya koydu. Sadece birkaç topluluk hayvanı tanıyabildi ve özelliklerini tarif edebildi. Bazı avcılar ise maymunu daha önce gördüklerini ancak ona özel bir isim vermediklerini söyledi.

“Seslerini duyuyorsunuz ama kendilerini göremiyorsunuz”

Araştırma ekibinde yer alan Junior Amboko, BBC’ye yaptığı açıklamada Likweli’nin oldukça çekingen bir tür olduğunu söyledi.

Yerel halkın aktardığı bilgilere göre maymunun sesi özellikle gün doğumu sırasında duyuluyor ve diğer kolobus maymunlarının çıkardığı çağrılara benziyor.

Amboko, “Onları sık sık duyuyorsunuz ama çoğu zaman göremiyorsunuz” ifadelerini kullandı.

Araştırmacı, daha önce varlığından çok az kişinin haberdar olduğu bir hayvanı yakından gözlemlemenin kendisi için “olağanüstü bir deneyim” olduğunu da belirtti.

Siyah kolobus maymununun yakın akrabası

Genetik analizler, Likweli’nin en yakın akrabasının siyah kolobus maymunu (Colobus satanas) olduğunu gösteriyor.

Her iki tür de koyu renkli kürke sahip olsa da bilim insanlarına göre milyonlarca yıl önce birbirlerinden ayrılarak farklı evrimsel yollar izledi.

Araştırma sonuçları, Likweli’nin vücut büyüklüğü, kafatası yapısı, diş dizilimi ve çıkardığı sesler bakımından önemli farklılıklar taşıdığını ortaya koydu. Bilim insanları, bu farklılıkların türün bağımsız bir tür olarak tanımlanması için yeterli olduğunu belirtiyor.

Koruma çağrısı

Araştırmacılar, Likweli’nin şimdilik “tehdit altında” olarak değerlendirilmesini öneriyor.

Türün yaşam alanının önemli bir bölümü koruma altındaki Lomami Ulusal Parkı sınırları içinde bulunsa da bazı bölgeler parkın dışında yer alıyor. Uzmanlar, ormansızlaşma, yerleşim alanlarının genişlemesi ve avcılık faaliyetlerinin tür için risk oluşturabileceğine dikkat çekiyor.

Merkez Afrika’nın bilinmeyen zenginliği

Bilim insanlarına göre keşif, Orta Afrika yağmur ormanlarının hâlâ büyük ölçüde araştırılmamış biyolojik çeşitliliğe ev sahipliği yaptığını gösteriyor.

Aynı bölgede daha önce de bilim dünyası için yeni kabul edilen çeşitli primat türleri tespit edilmişti. Araştırmacılar, Kongo Havzası’ndaki uzak ormanlarda henüz keşfedilmemiş başka türlerin de bulunabileceğini düşünüyor.