Wennink’in Hükümete Sunduğu Yol Haritası Uygulanırsa Hollanda 10 Yıl Sonra Nasıl Olur? “Belki Haftada 30 Saat Çalışmak Yeterli Olacak”

Wennink’in Hükümete Sunduğu Yol Haritası Uygulanırsa Hollanda 10 Yıl Sonra Nasıl Olur? “Belki Haftada 30 Saat Çalışmak Yeterli Olacak” Hollanda, eski ASML CEO’su Peter Wennink’in hükümete sunduğu önerileri hayata geçirirse, önümüzdeki on yıl içinde köklü bir ekonomik ve toplumsal dönüşüm yaşayabilir. Uzmanlara göre ülke, tarım ve dağıtım merkezlerinden ziyade yüksek teknolojili, bilgi temelli bir ekonomiye yönelirken, yapay zekâ (AI) iş gücünün yapısını temelden değiştirebilir. Geçen hafta hükümete danışmanlık yapan Wennink, Hollanda’nın geleceğini dijitalleşme, yapay zekâ, biyoteknoloji ile enerji ve iklim teknolojileri üzerine kurmasını önerdi. Amaç, yüksek katma değerli işlerin ağırlık kazandığı bir “bilgi ülkesi” yaratmak. “Ekonomik büyüme yüzde 4-5’e çıkabilir” Erasmus Üniversitesi’nden stratejik yönetim ve inovasyon profesörleri, önerilerin tümünün uygulanması halinde Hollanda’nın iddialı bir büyüme yakalayabileceğini söylüyor: “Eğer Wennink’in raporu eksiksiz uygulanırsa, on yıl içinde ekonomik büyüme hedefi yüzde 4 ila 5 seviyelerine çıkabilir. Yıkıcı teknolojilere ve yeni girişimlere yapılan yatırımlar kendini geri öder.” Profesörlere göre özellikle yapay zekâ, iş yapma biçimlerini kökten değiştirecek: “İşgücü verimliliği o kadar artabilir ki, belki de haftada sadece 30 saat çalışmak yeterli olacak.” Enerji ihtiyacı ve veri merkezleri Bu dönüşümün önemli bir ayağını veri merkezleri oluşturuyor. Ancak bu merkezler büyük miktarda enerji tüketiyor. Enerji dönüşümü uzmanları, altyapı yatırımlarının önündeki engellere dikkat çekerek “Bu merkezler enerji yutuyor. Sürdürülebilir bir enerji ağı ve pahalı altyapıyı kurabilmek için düzenlemelerin hızla sadeleştirilmesi gerekiyor.” İfadelerini kullanıyor. Uzmanlara göre enerji büyük ölçüde rüzgâr, güneş, biyokütle, hidrojen ve nükleer kaynaklardan sağlanacak. Ancak geçiş sürecinde daha fazla fosil yakıt kullanımının ve CO₂ salımının kaçınılmaz olabileceği uyarısında bulunuyor. Eleştiriler: “Devlet bir şirket gibi yönetemez” Ancak herkes bu tabloya aynı derecede iyimser bakmıyor. Bazı ekonomist araştırmacılar, uzun vadeli ve detaylı ekonomik planlara temkinli yaklaşarak “Singapur örneği sıkça veriliyor ama soru şu: Bu herkes için yaşanabilir bir model mi? Wennink bu raporu bir CEO gibi ele alıyor. Oysa küçük ve açık bir ekonomiyi böyle yönetemezsiniz.” ifadelerini kullanıyor. Araştırmacılara göre devletin asıl odaklanması gereken konu, çerçeve koşulları iyileştirmek: “En kritik iki mesele var: azot (stikstof) sorunundan çıkmak ve elektrik altyapısı için yeterli kabloyu toprağa döşemek. Bunlar çözülürse girişimciler zaten yolunu bulur.” Devlete daha büyük rol çağrısı Bilim, Teknoloji ve İnovasyon Danışma Kurulu’nun eski yöneticileri, raporun asıl amacının “bir çöküş senaryosunu önlemek” olduğunu düşünüyor, devletin rolü de değişmesi gerektiğini düşünerek “Devlet sadece düzenleyici değil, aynı zamanda yönlendirici ve ortak oyuncu olmalı. Ulusal bir Yatırım Bankası fikri bu yüzden önemli.” İfadelerini kullanıyor. Enerji, iklim, iş gücü ve ulaşım gibi büyük dönüşümlerde üniversitelerle birlikte devletin öncü rol üstlenmesi gerektiğini savunuyor. Tarım ve mezbahalar ne olacak? Yüksek teknolojili bir bilgi ekonomisinde, seralar, mezbahalar ve dağıtım merkezlerinin geleceği de tartışma konusu. Araştırmacılara göre on yıl sonra hayvancılık büyük ölçüde sembolik hale gelebilir: “Koyunlar ve inekler belki sadece hayvanat bahçelerinde kalacak. Et tüketimi ise Hollandalı girişimlerin geliştirdiği laboratuvar ortamında üretilmiş et sayesinde karşılanacak.” Araştırmacılardan bazıları ise devletin doğrudan “hangi sektör kalacak, hangisi gidecek” dememesi gerektiğini, ancak kıt kaynakları çok tüketip az getiri sağlayan alanlar için daha sıkı çerçeveler çizilebileceğini söylüyor. “Bir taş atıldı” Eleştirilere rağmen ülkede raporun siyasi gündemi canlandırdığı konusunda görüş birliği var. Bazı uzmanlar, “Ülke kilitlenmiş durumda. Bu rapor, suya atılmış bir taş gibi; dalga yaratması önemli” diyor. Uzmanlara göre, Wennink’in önerileri hayata geçse de geçmese de, Hollanda’nın rekabet gücü, inovasyon kapasitesi ve gelecekteki refahı üzerine tartışma artık kaçınılmaz.