DEMLİK YIL SONUNDA, YILBAŞI MONOLOĞU

Yılbaşı değilde yıl sonu kutlamak istiyorum.

Yılbaşı, modern dünyada çoğunlukla takvimsel bir eşik olarak algılansa da insanlık tarihi boyunca bundan çok daha derin anlamlar taşımıştır. İlkel toplumlardan günümüze kadar yeni yıl, yalnızca zamanın değişimi değil; yeniden doğuş, umut, korku, düzen kurma ve kaosu denetleme çabası olarak görülmüştür. Farklı coğrafya ve kültürlerde yılbaşı kutlamaları, insanın doğayla, tanrılarla ve kendi varoluşuyla kurduğu ilişkinin bir yansımasıdır.

Zira ilkel topluluklarda yıl kavramı soyut bir takvimden çok, doğanın döngülerine bağlı somut bir deneyimdi. Güneşin geri dönüşü, günlerin uzaması, yağmurların başlaması veya hasadın tamamlanması yeni bir dönemin işaretiydi.

Bu toplumlarda yılbaşı: Ateş etrafında yapılan ritüeller, danslar ve kurban törenleri,

doğaüstü güçlerden bereket dileme şeklinde kutlanırdı. Amaç, gelecek döngüyü güvence altına almak ve doğanın devamlılığını sağlamaktı. Yılbaşı, burada hayatta kalmanın kutlamasıydı.

Bilinen en eski sistemli yılbaşı kutlamaları Mezopotamya uygarlıklarında görülür. Babillilerde kutlanan Akitu Festivali, yaklaşık 11 gün sürerdi ve yalnızca eğlence değil, kozmik düzenin yeniden kurulması anlamına gelirdi.

Bu dönemde: Kral 11 günlüğüne sembolik olarak yetkilerinden arındırılır, tanrılarla insanlar arasındaki denge yeniden tesis edilir, toplumsal düzenin devamı için dualar edilirdi.

Yani yılbaşı burada bireysel değil, toplumsal ve politik bir olaydı.

Antik Mısır’da yılbaşı, Nil Nehri’nin taşma zamanına göre belirlenirdi. Nil’in taşması:

Bereket, tarımsal bolluk, tanrısal lütuf olarak yorumlanırdı. Yeni yıl, gökyüzündeki Sirius yıldızının doğuşuyla ilişkilendirilirdi. Bu da yılbaşını kozmik ve astronomik bir olay haline getirirdi.

Bu günkü kutladığımız yılbaşının temel taşı ise Roma’da Jül Sezar’ın takvim reformuyla birlikte 1 Ocak olarak sabitlendi. Ocak ayı, iki yüze sahip tanrı Janus’tan adını alır. Tanrı Janus’un iki yüzünden biri geçmişe, diğeri geleceğe bakar.

Roma’da yılbaşı:Yeni görevlerin başlaması, devlete sadakat yeminleri, hediyeler ve şölenlerle kutlanırdı. Burada yılbaşı, devlet düzeninin devamlılığını simgeleyen bir araçtı.

Orta Çağa gelindiğinde ise Hristiyanlık etkisiyle yılbaşı kutlamaları uzun süre şüpheyle karşılandı. Dünyevi eğlenceler günah sayıldı. Ancak halk arasında; maskeli eğlenceler, gizli şölenler, şarap ve müzik devam etti. Yılbaşı bu dönemde resmî olarak bastırılan ama kültürel olarak yok edilemeyen bir ritüel oldu.

Ay takvimine göre kutlanan Çin Yeni Yılı, haftalar süren bir festivaldir. Kötü ruhları kovmak için havai fişekler, kırmızı süslemeler ve aile buluşmaları yapılır.

Pers ve Orta Asya Kültürlerinde ise yılbaşı 21 Mart’ta yani Nevruz’da kutlanırdı. Nevruz, doğanın uyanışını simgeler. Ateşten atlama, temizlenme ve yeni başlangıç ritüelleri içerir.Bu kültürlerde yılbaşı; yenilenme, arınma, doğayla uyum fikri üzerine kuruludur.

Günümüzde yılbaşı, büyük ölçüde küresel bir kutlamaya dönüşmüştür. Havai fişekler, geri sayımlar, televizyon programları ve tüketim odaklı bir kültür öne çıkar.

Ancak modern yılbaşında da eski bir refleks devam eder: “Bu yıl değişeceğim” düşüncesi, yeni başlangıç umudu, geçmişin kısa süreli affı. Yani bugün bile yılbaşı, insanın kendisiyle yaptığı sessiz bir anlaşmadır.

İlkel çağlardan modern metropollere kadar yılbaşı kutlamaları biçim değiştirse de özünde aynı ihtiyaca dayanır: Zamanı anlamlandırmak, belirsizlikle baş etmek ve geleceğe tutunmak.

İnsan, yılbaşını her çağda farklı isimlerle kutlamıştır; ama aslında hep aynı şeyi söylemiştir: “Bir yıl daha yaşadım. Bir yıl daha umut edebilirim.”

Takvim değişir. Yıl değişir. Ama üretim ilişkileri değişmeden yeni yıl, sadece eski bir yılın makyajlı halidir. Yine de bir yıl daha yaşadık. Bir yıl daha düşünebiliriz. Ve belki…Bir gün gerçekten yeni bir yıl başlatırız.

Demliğinizi bu yıl sonunda, gelecek yılın umuduyla kaynatın.

The post DEMLİK YIL SONUNDA, YILBAŞI MONOLOĞU first appeared on Hollanda Haberleri.